TSK Psikiyatri Geçmişinde 3 yıl şartının ne şekilde anlaşılacağı ile ilgili makalemizi okumak için tıklayınız.

TSK Psikiyatri Geçmişi/Jandarma ve Sahil Güvenlik Psikiyatri Geçmişi

Sağlık Kurulları personel adaylarının geçmişteki hastane giriş ve muayene kayıtları, e-nabız kayıtları, reçete edilen ilaçları üzerinden 16/A-1 yani geçirilmiş nevrotik bozukluk tanısı koymakta ve adaylara olumsuz raporlar vermektedir.

Gerçekten TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin EK-D Personel Adaylarının Hastalıklara Göre Değerlendirme Çizelgesini incelediğimizde 16/A-1-2-3 maddesinin subay-astsubay-uzman çavuş ve sözleşmeli er olmaya engel olduğunu görmekteyiz. Ancak psikiyatri bölümüne yapılmış olan bu hasta girişlerinin çoğunluğu bir kereliğine gidilen ve gereksiz yazılan ilaçlardan ibarettir. Özellikle sınav hazırlık süreçlerinde öğrencilerin rapor almak için bu tür başvurular yaptıkları bu nedenle psikiyatri girişlerinin oluştuğu görülmektedir. Yine gereksiz şekilde reçete edilen antidepresan türü ilaçlardan ötürü adaylara olumsuz sağlık raporu verildiği görülmektedir.

Sağlık Kurulları bu türden psikiyatrik veya tıbbi geçmişte yer alan kayıtlara dayalı olarak verdiği olumsuz nitelikteki kararlar bir kaç bakımdan hukuka aykırıdır. Bu hukuka aykırılıklar nedeniyle adaylık süreci sonlandırılan her kişinin idare mahkemelerinde dava açma süresini kaçırmadan dava açması gerekmektedir. Bu yazımızda geçirilmiş nevrotik bozukluk tanısıyla mesleğe girişi engellenen kişilerin hukuki durumunu inceleyeceğiz.

16 A-1 Maddesi Nedir?

16 A-1 maddesi yani  geçirilmiş nevrotik bozukluk, kişinin TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik  Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği EK-C Hastalıklar Listesinin 16’ıncı maddesinde sayılan psikolojik rahatsızlıklardan birine yakalanıp ve  bu hastalığı geçirmiş olmasıdır. TSK, JGK ve SGK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği nevrotik bozuklukları anksiyete, depresif, obsesif spektrum, travma ve strese bağlı bozukluklar, somatoform, dissosiyatif, yeme bozuklukları ve bunların alt tipleri olarak saymıştır.

Sağlık Yeteneği Yönetmeliği 16/A-1 maddesi şu şekiledir;

MADDE 16
A) 1. Geçirilmiş nevrotik bozukluklar (anksiyete, depresif, obsesif spektrum, travma ve strese bağlı bozukluklar, somatoform, dissosiyatif, yeme bozuklukları ve bunların alt tipleri).
AÇIKLAMA-1 (Ek:RG-10/10/2024-32688-C.K-9015/28 md.)  Bu fıkra kapsamında ele alınabilecek ruhsal bozukluklarda hastalık öyküsü ve tıbbi kayıtlar dikkate alınarak geçmiş psikiyatrik tanı ile ilgili içerik, seyir ve prognostik faktörler değerlendirilir, gerekirse geçmiş psikiyatrik tanılara ilişkin epikriz talep edilir. Geçmiş psikiyatrik tanı reaktif ve tekrarlamayan bir durum gösteriyorsa ve üç aydan kısa süreli tedavi almışsa, geçmiş tıbbi kayıtlarda bu duruma ilişkin hastane yatışı, psikotik belirtiler, intihar girişimi, madde kullanımı, dürtüsellik, kendine zarar verici davranışlar tanımlanmıyorsa, hâlen ruhsal muayene ve/veya psikometrik inceleme sonuçlarına göre psikopatolojik bir unsur saptanmamışsa psikiyatri uzmanı tarafından “sağlam” kabul edilir.
AÇIKLAMA-2: Dış kaynaktan alınacak subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er adayları ile öğrenci adayları için AÇIKLAMA-1 de belirtilen şartlara ilaveten son üç yıla ait psikiyatrik bir tanı/tedavi kaydı da yoksa psikiyatri uzmanı tarafından “sağlam” kabul edilir.

16/A-1 maddesi en son 13.09.2025 tarihinde Resmi Gazete yayımlanan kararla değiştirilmiştir. Değişiklik sonrası dış kaynak alımlar bakımından anlaşılması gereken iki temel husus bulunmaktadır. Dış kaynak bir adayın 16/A-1 maddesi bakımından sağlam kabul edilebilmesi için geçmiş tedavi sürecinin 3 aydan fazla olmaması gerekir. İkinci olarak ise sağlık kuruluna girdiği tarihten itibaren son üç yıla ait psikiyatrik bir tanı/tedavi kaydının olmaması şartı aranmaktadır. 13.09.2025 tarihli değişiklikle beraber dış kaynak alımlarda bu iki şart birlikte aranmaktadır.

Elbette söz konusu madde bu haliyle sorunludur. Örneğin “üç aydan kısa süreli tedavi almışsa” ibaresi oldukça belirsizdir.2015 ve 2017 yıllarında sadece birer kez psikiyatri polikliniğine muayene için gitmiş bir kişinin 2 yıl boyunca tedavi gördüğünü savunmak bilimsel olmadığı gibi adayların boş yere elenmesine neden olmaktadır. Dolayısıyla  “tedavi” olgusunun sağlık kurullarının yorumuna bırakılmaması ve daha anlaşılır bir şekilde Yönetmelik tarafından açıklanması gerekmektedir. Kısaca sadece ilk psikiyatri girişi ile son giriş arasındaki zaman zarfını hesaplayıp 3 aydan fazla tedavi alındığını söylemek son derece kolaycı bir anlayıştır.

Öte yandan son 3 yılda adayın bir girişinin dahi olması doğrudan  elenme sebebi sayılmaktadır. Esasen hiçbir sağlık sorunu olmayan bir adayın son 3 yılda yalznıca bir kez girişi var diye doğrudan elenmesi, bu muayenenin mahiyetinin araştırılmaması son hatalıdır.  

İç kaynak alımlarda yani statü geçişlerinde adayın 3 aydan fazla tedavi görmemiş olması yeterlidir. Ayrıca son 3 yıla bakılmaz.

16 A-1 Maddesi İtiraz Süreci

“Askeri öğrenci olamaz”, “muvazzaf/sözleşmeli subay/astsubay olamaz”, “uzman erbaş olamaz” veya “sözleşmeli er olamaz” gibi olumsuz sağlık kurulu raporlarına il sağlık müdürlüğü aracılıyla 3 iş günü içerisinde itiraz edilmelidir. İtiraz halinde aday itiraz hastanesinde tekrar muayene edilir. İlk verilen raporla çelişen bir karar verilirse aday hakem hastaneye gönderilir. İtiraz süreci ile ilgili detaylara “Sağlık Raporuna Nasıl İtiraz edilir?” isimli yazımızdan ulaşabilirsiniz.

İtiraz hastanesinden veya hakem hastaneden olumsuz sağlık raporu verilmesi durumunda gecikilmeksizin idare mahkemesinde dava açılmalıdır. Aday mahkeme tarafından tekrar muayene ettirilir ve önceki sağlık raporlarının sıhhati araştırılır. Adayın sağlam raporu alması durumunda mahkeme yürütmeyi durdurma kararı verir.

Ayrıca söz konusu sorun 16/A-1 madde metninden kaynaklı olduğu için bu maddenin iptali için Danıştay’da  dava açmak gerekmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Nevrotik bozukluk nedir?

Nevrotik ya da nevrotik bozukluk, Türk Dil Kurumu’na (TDK) göre “sinirsel” olarak tanımlanan, endişe, olumsuzluk, kötümserlik, rahatsızlık, depresif bir ruh hali ve öz güven eksikliğine yol açan bir duygu durum bozukluğudur. Başka bir ifadeyle, saplantılı düşünceler, tedirginlik ve güvensizlik gibi hislerin nefret ve huzursuzlukla bir araya gelmesi durumudur.

Nevrotik bozukluklar şunlardır;

• anksiyete,
• depresif,
• obsesif spektrum,
• travma ve strese bağlı bozukluklar,
• somatoform,
• dissosiyatif,
• yeme bozuklukları ve bunların alt tipleri,

Geçmiş hastane kaydı veya reçete yazılması geçirilmiş nevrotik bozukluk tanısı için yeterli midir?

Bir hastalığın geçirilmiş olması için kişinin daha önce o hastalığa yakalanması gerekir. Hastalığın tedavi veya kendiliğinden iyileşmesi ile geçirilmiş bir hastalıktan bahsedebiliriz. 16/A-1 maddesi konusunda sağlık kurullarının yaptığı en büyük hata poliklinik muayene kayıtlarını kişinin geçmişte nevrotik hastalık geçirdiğine kesin karine saymasıdır. Kişinin hastaneye başvurmuş olması başlı başına bir hastalığa yakalandığı veya geçirdiği anlamına gelmemektedir. Bunu en iyi bilen yine doktorlardır. Nasıl ki, bir kereliğine göz doktoruna giden birisi miyop olmayacağı gibi bir kereliğine psikiyatri bölümünde muayene olmasıyla kişi  nevrotik hasta olmamıştır. Bu konu sağlık kurullarının adeta kolaya kaçtığı bir konu haline gelmiştir. 

Madde 16/A-1 nedeniyle yapılan muayenelerde; 

• Muayene edilen kişinin hastalık öyküsü ve tıbbi kayıtlar dikkate alınarak geçmiş psikiyatrik tanı ile ilgili içerik, seyir ve prognostik faktörler değerlendirilecek,
• Gerekirse geçmiş psikiyatrik tanılara ilişkin epikriz talep edilecek,
• Geçmiş psikiyatrik tanı reaktif ve tekrarlamayan bir durum gösteriyorsa ve üç aydan kısa süreli tedavi almışsa, geçmiş tıbbi kayıtlarda bu duruma ilişkin hastane yatışı, psikotik belirtiler, intihar girişimi, madde kullanımı, dürtüsellik, kendine zarar verici davranışlar tanımlanmıyorsa, dış kaynaktan alınanlarda son 3 yıla ait psikiyatrik bir tanı/tedavi kaydı yoksa veya hâlen ruhsal muayene ve/veya psikometrik inceleme sonuçlarına göre psikopatolojik bir unsur saptanmamışsa, psikiyatri uzmanı tarafından “sağlam” kabul edilecektir.

Geçirilmiş nevrotik bozukluk subay ve astsubay olmaya engel midir?

16/A-1 maddesine göre “geçirilmiş nevrotik bozukluk” tanısı  konulan adaylar astsubay olamaz. Aynı şekilde 16/A-1 maddesine göre “geçirilmiş nevrotik bozukluk” tanısı  konulan subay adaylarına olumsuz sağlık kurulu raporu verilir.  

Geçirilmiş nevrotik bozukluk uzman erbaş olmaya engel midir?

16/A-1 maddesine göre “geçirilmiş nevrotik bozukluk” tanısı  konulan kişilere uzman erbaş olamaz raporu verilir ve adaylık süreci sonlandırılır.

Geçirilmiş nevrotik bozukluk sözleşmeli er olmaya engel midir?

Aynı şekilde 16/A-1 maddesine göre “geçirilmiş nevrotik bozukluk” tanısı  konulan kişilere sözleşmeli er adaylarının da süreci olumsuz olarak neticelenir.

Geçirilmiş nevrotik bozukluk (16/A-1) nedeniyle elenen adaylar ne yapmalıdır?

Geçirmiş olduğu nevrotik bir bozukluğu olmamasına rağmen 16/A-1 maddesi gerekçe gösterilerek(tıbbi geçmiş, reçete, hastane muayene kayıtları nedeniyle) elenen adaylar Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açmalıdırlar. Geçirilmiş nevrotik bozukluk tanısı gerekçesiyle açılacak dava kararın öğrenilmesinden itibaren 60 gün içerisinde açılmalıdır. Söz konusu davada yürütmeyi durdurma talebinde muhakkak bulunulmalıdır.

Av. Kubilay REŞBER