Jandarma Genel Komutanlığı ve Kara Kuvvetleri Komutanlığında çalışan uzman erbaşlar, devlet memuru olan eşleriyle farklı yerlerde görev yapmaları halinde  aile birliği mazeretini ileri sürerek atama talep edebilirler.

A-Uzman Erbaş Eş Durumu Tayin Hakkı

Uzman erbaşların eş durumu tayini aile birliği mazereti kapsamında sayılan haklardandır. Bu konudaki taleplerde belirleyici olan husus özellikle sıralı hizmet garnizonu atamasının söz konusu olup olmadığıdır. Kara Kuvvetleri Komutanlığı personelinin görev yaptığı garnizonlar atama açısından beş ayrı dereceye (1’inci, 2’nci, 3’üncü, 4’üncü, 5’inci) ayrılmıştır. Uzman erbaşların atanmalarında; hizmetin aksatılmadan yürütülmesi, kadro, sınıf, branş ve personelin ihtisası ile safahatı esas alınır. 4’üncü ve 5’inci derece garnizonlar sıralı hizmet garnizonlarıdır. Uzman erbaşlar sıralı hizmet garnizonlarına idare tarafından belirlenen sıraya göre atanır.

Uzman erbaşların derecelere göre garnizonlardaki garnizon hizmet süreleri aşağıda belirtilmiştir:

1) 1’inci derece garnizonlarda garnizon hizmet süresi 4 yıl,

2) 2’nci derece garnizonlarda garnizon hizmet süresi 4 yıl,

3) 3’üncü derece garnizonlarda garnizon hizmet süresi; 4yıl,

4) 4’üncü derece garnizonlarda garnizon hizmet süresi 4 yıl,

5) 5’inci derece garnizonlarda garnizon hizmet süresi 3 yıl,

6) KKTC 2’nci derece garnizon olup hizmet süresi 3 yıldır.

1-Eşleri Askerî Personel Olan Uzman Erbaşların Tayin Şartları(K.K.K.)

Eşleri askeri personel olan uzman erbaşların eş durumuna bağlı tayin istemeleri belli şartlarda mümkündür. Emsallerine nazaran avantaj sağlanmaması şartıyla 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece garnizonlardan 4’üncü ve 5’inci derece garnizonlara atama talep edilebilir. 4’üncü ve 5’inci derece garnizonlarda görev yapanlar ise garnizon hizmet süresini tamamlamadan 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece garnizonlara eş durumuna bağlı  atama talep edemez.

Kara Kuvvetleri Komutanlığında çalışan uzman çavuşların eş durumu tayinine ilişkin genel şartlar şu şekildedir;

• Eşleri Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu askerî personel olan uzman erbaşların istekli olmaları durumunda hizmet ve kadro imkânları nispetinde eşleri ile aynı garnizona atanmaları dikkate alınır. Aynı garnizonda kadro görev yeri bulunmayanlar, kadro görev yeri bulunan en yakın garnizona atanır.

• Eşleri asker olan ve farklı kuvvetlerde çalışan uzman erbaşların ataması yapılmadan önce, eşinin durumu mensup olduğu kuvvetle koordine edilerek, kuvvet değişikliğine gerek kalmadan her ikisinin de aynı garnizona atanmasına çalışılır.

• Her ikisi de Kara Kuvvetleri Komutanlığı personeli olan eşlerden birinin dördüncü veya beşinci dereceli garnizona atanması hâlinde; diğerinin sırası gelmese dahi, isteğe bağlı olarak aynı garnizona ataması yapılır.

• 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece garnizonlarda görev yapan uzman erbaşların 4’üncü ve 5’inci derece garnizonlarda görev yapan subay veya astsubay ile evlenmesi durumunda emsallerine nazaran avantaj sağlamayacak şekilde hizmet ve kadro imkânları dikkate alınarak eşlerinin görev yaptığı garnizona atamaları yapılabilir.

• 4’üncü ve 5’inci derece garnizonlar ile KKTC garnizonu görev süreleri değişik tarihlerde biten eşlerden, hizmeti önce bitenin temdit talebi değerlendirilir. Ancak, eşlerden birinin sıralı hizmet garnizonu görevinin bitmesi gerekçe gösterilerek, hizmet süresi tamamlanmadan diğerinin dönüş isteği uygun görülmez.

2-Eşleri Devlet Kuruluşlarında Çalışan Uzman Erbaşların Durumu(K.K.K.)

Kara Kuvvetleri Komutanlığında görev yapan uzman çavuşların kamu kurumlarında çalışan eşlerine bağlı olarak atama istemesi belli durumlarda mümkün olabilmektedir. Yönerge, muvazene, kadro ve ihtiyaç durumu, safahatı ile sıralı hizmet garnizonu sırası dikkate alınarak uzman erbaşların eşi ile birlikte görev yapabilecekleri garnizonlara atama isteyebileceklerini ifade etmektedir.

Yeni evlenen ve eşi işe yeni giren personelden, bulunduğu garnizonda eşinin çalıştığı kuruma ait birim olmayan veya eşinin ataması mümkün olmayanların, emsallerine nazaran bir avantaj elde etmesine neden olmayacak şekilde atama istekleri değerlendirilir.

Uzman erbaşlar aday memur olarak çalışan eşleri nedeniyle atama veya erteleme talebinde bulunulamaz.

Çalışan eşlerin görev sorunları nedeniyle garnizon hizmet süresini doldurmadan yapılan atama istekleri yerine getirilmez. Fakat bulunduğu garnizonda eşinin çalıştığı kadronun kalkması, rotasyona tabi tutulması gibi ani çıkan ve personelin iradesi dışında gelişen durumlarda atama istekleri değerlendirilir.

B-Jandarma Uzman Çavuş Eş Durumu Tayini

Jandarma uzman çavuşların eş durumu tayini belli şartlar altında mümkündür. Uzman erbaşlar, sözleşme süreleri içinde değişik bölgelerde vazife görecek şekilde Jandarma Genel Komutanlığının hizmet ihtiyacı esas alınmak suretiyle atanma ve yer değiştirme işlemlerine tabi tutulur. Uzman erbaşlar valilik, birlik, JSGA Başkanlığı, karargâh veya kurum amirlikleri emrine atanır. Bu personelin görev yapacağı kadro görev yeri ilgili komutan tarafından belirlenir.

Personel, bazı istisnai durumlar haricinde  bir hizmet bölgesindeki görev süresini tamamlamadan atama durumuna girmez.

Yönergenin 87’nci maddesi “mazeret atamalarını” düzenlemektedir. Eş durumu ataması ise iki ayrı başlık halinde ele alınmıştır;

1- Eşleri subay ve astsubay statüsündeki personel atamaları,

2- Eşleri Jandarma Genel Komutanlığı dışında kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan personel atamaları,

Genel atamalar her yıl Mayıs ve Ekim (dahil) ayları arasında yapılır.

1-Subay veya Astsubay Personel ile Evli Jandarma Uzman Erbaşların Atamaları

Subay veya astsubay personel ile evli sırası gelen jandarma uzman erbaşların sıralı hizmet bölgesi görevini zamanında yapması esastır.

Evli personel, talebi halinde emsallerine göre avantaj sağlamayacak şekilde muvazene planı ve hizmet ihtiyacı esas alınarak imkânlar nispetinde uygun görülen aynı hizmet bölgesine atanabilir veya temdit işlemine tabi tutulabilir.

Eşi Jandarma Genel Komutanlığı dışındaki kurumlarda görev yapan jandarma uzman erbaşlar  ilgili kurum ile koordine edilerek eşi ile birlikte aynı hizmet bölgesine atandırılabilir.

Kuraya tabi olan jandarma uzman erbaşlar, evlilik tarihi dikkate alınmak ve kura çekimleri öncesinde dilekçe ile başvurmak kaydıyla; kuradan muaf tutulabilir veya kuraya tabi olabilir.

2- Eşleri Jandarma Genel Komutanlığı Dışında Kamu Kurum Ve Kuruluşlarında Çalışan Uzman Erbaşların Atamaları

Kamu görevlisi eşlerini gerekçe göstererek atama isteyecek jandarma uzman erbaşlar eşleri ile ilgili bilgileri ve eşlerinin atanabilecekleri görev yerlerini gösteren ilgili kurumca onaylanmış belgeleri, atanma taleplerini içerir dilekçeleri ile birlikte atama birimine vermelidir.

Memur eş durumuna bağlı atamalar muvazene esasları, kadro imkânları ve hizmet ihtiyacı dikkate alınmak kaydıyla yapılır ve ayrıcalık yaratmamasına ve personelin emsallerine nazaran bir avantaj elde etmemesine dikkat edilir.

Eşleri 1’inci, 2’nci ve 3’üncü dereceli hizmet bölgelerinde görev yapan 4 üncü ve 5 inci dereceli hizmet bölgelerinde görevli uzman erbaşların atama taleplerinin değerlendirilmesinde sıralı hizmet bölgesi görev süresini tamamlamaları esastır. Dolayısıyla sıralı hizmet garnizonunda görevli personel görev süresini tamamlamak zorundadır.

Eşleri 4 üncü ve 5 inci dereceli hizmet bölgesinde görev yapan 1 inci, 2 nci ve 3 üncü dereceli hizmet bölgelerinde görevli uzman erbaşların atama talepleri, kadro ve ihtiyaç durumu göz önüne alınarak atamalarda değerlendirilebilir.

Bulunduğu hizmet bölgesinde eşinin çalıştığı kadronun kalkması, rotasyona tabi tutulması gibi ani çıkan ve personelin iradesi dışında gelişen durumlarda atama istekleri genel atamalarda değerlendirilebilecektir. Personelin eş durumundan dolayı aile birliği mazeretine dayalı atama istekleri genel atama döneminde değerlendirilebilir.

C-Uzman Erbaş Eş Durumu Atama İptal Davası

Uzman çavuşların eş durumuna bağlı atama istekleri belli kriterlere uygun olması halinde kabul görebilir. Bu kriterler ile aile birliğinin sağlanması ilkesi arasındaki denge gözetilerek atama isteği yerine getirilir veyahut reddedilir.

• Hizmetin aksatılmadan yürütülmesi
• Emsallerine nazaran avantaj sağlamama
• Muvazene planı
• Kadro ve ihtiyaç durumu
• Sıralı hizmet garnizonu sırası

Atama konusunda yetkili idarelere mevzuat tarafından geniş bir takdir alanı verilmiştir. Ancak idarenin atama konusundaki takdir hakkı sınırsız değildir. Atama konusunda ileri sürülen mazeret mevzuat çerçevesinde hakkaniyetli bir şekilde “aile birliği” gözetilerek  yorumlanarak karar verilmelidir.

Anayasa’nın 41. maddesinde, “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.” hükmü yer almaktadır.

Eş durumuna bağlı olarak uzman çavuşlar tarafından verilen atama talepli dilekçeler açıkça veya zımnen reddedildikten sonra 60 gün içerisinde iptal davası açılabilir. Ayrıca genel atama dönemi sonuçları açıklandıktan sonra da bu yönde bir iptal davası açılabilecektir. Atama iptal davaları idare mahkemelerinde görülür. Duruma göre 1 ila 3 aylık bir süreçte yürütmenin durdurulması sağlanarak dava erkenden sonuçlanabilir. Atama iptal davasında esasa ilişkin karar çıkması ise 9 ila 12 ayı bulabilmektedir.

D- Eş Durumu Atama İptal Davası Emsal Kararlar

“Dava dosyasının incelenmesinden; Düzce İl J.K.lığı, Kaynaşlı İlçe J.K.lığı, Merkez J.Krk.K.lığı emrinde J.Asb.Üçvş. olarak görev yapan davacının, 2016 yılı Genel Atamalarında tercihte bulunduğu sıralı hizmet garnizonları haricinde tercih dışı Şırnak İli, Beytüşşebap İlçesi, A2 3.J.Komd.Tb.K.lığı emrine atanmasına ilişkin davalı idare işleminin tesis edilmesi üzerine, iş bu işlemim iptali istemiyle istinafa konu olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Bakılan davada, dosya içinde yer alan bilgi ve belgelerden; 2016 yılı Genel Atama Döneminde ataması yapılan 5.195 jandarma astsubaydan 929’unun 5’inci dereceli bölgedeki birliklere atandığı, bunlardan 903’ünün jandarma branşlı (ihtisası olmayan) personel olduğu ve 433’ünün tercih dışı 5’inci dereceli bölgeye atandığı; 5’inci dereceli bölgeye atanan jandarma branşlı (ihtisası olmayan) 903 personelden 787’sinin ilk kez, 100’ünün ikinci kez, 12’sinin üçüncü kez, 4’ünün dördüncü kez 5’inci dereceli bölgeye atandığı; davacı ile aynı atama kriterlerine sahip(ihtisas kapsamında olmayan, üstçavuş rütbesinde ve J.Gn.K.lığı atama Yönergesi kapsamında özür grubuna alınmayan) 167 personelin 107’sinin tercih dışı 5’inci dereceli bölgeye atandığı; 2016 yılı Genel Atamalarında Şırnak İli’ne ataması yapılan astsubayların %68’inin tercih dışı atandığı; davacının 2016 yılı Genel Atama Dönemine esas atama puanının 849,526 olduğu; davacının tercihleri arasında yer alan Erzurum J.Blg.K.lığı, Erzurum Mrk.K.lığı, Erzincan İl J.K.lığı ve Kars İl J.K.lığı’na davacının emsallerinden atanan personel bulunmadığı, Ardahan İl J.K.lığı’na 868,324 atama puanı ve Erzurum İl J.Klığı’na en düşük 880,015 atama puanı ile atama yapıldığı, ayrıca 2. kez aile götürülmez 5. dereceli garnizona atandığı, eşinin de Düzce ilinde öğretmen olarak görev yaptığı görülmektedir.

Yukarıda yer verilenmevzuata; personel atamalarının hizmetin aksatılmadan ve ihtiyaç prensibi ile yapılacağı, fakat bu prensiplerin yanında esas alınacak kriterler arasında personelin eş durumunun da olduğu belirtilmiştir.

Olayda; atama işlemi tesis edilirken davacının eş durumunun dikkate alınmadığı, davalı idare tarafından idare mahkemesinin ara kararına verilen cevaptan anlaşılmaktadır.

Bu durumda; yukarıda yer verilen Subay ve Astsubay Atama Yönetmeliği ileİçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığı Atama Yönergesinde, eşleri kamu kurumunda çalışan personelin atamalarında eşlerinin görevinin göz önünde bulundurulması gerektiği açıkça belirtildiği halde idare tarafından davacının eşinin Düzce ilinde öğretmen olarak yani kamu hizmetini icra etmek üzere görev yaptığı hususu göz önünde bulundurulmadığı gibi; davacının eş götürülemeyen bir yere atanmış olması hususu da birlikte değerlendirildiğinde; davalı idarenin, davacının eşinin görevini ve görev yaptığı ili değerlendirmeksizin davacıyı tercihleri arasında olmayan Şırnak iline atamasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, aksi yöndeki mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.”( Gaziantep BİM, 1. İDD, E. 2018/1252 K. 2019/150 T. 5.2.2019)

“…jandarma uzman çavuş olan davacının, Mardin İl Jandarma Komutanlığı emrinde 2019 yılında uzman onbaşı olarak göreve başladığı, burada görev yapmakta iken evlendiği, eşinin 19.01.2023 tarihindeMardinBüyükşehirBelediyesi/MardinSuveKanalizasyonİdaresiGenelMüdürlüğü’ndesözleşmeli memur olarak göreve başladığı,garnizon hizmet süresini doldurması nedeniyle aile birliği mazereti kapsamında bir yıl daha Mardin ilinde kalma talebinde bulunduğu, talebin kabul edilmeyerek 2023 yılı genel atamalarında onikinci tercihi olan Balıkesir İl Jandarma Komutanlığı emrine atanması üzerine söz konusu atamaya dairJandarmaGenelKomutanlığıişlemininiptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Uyuşmazlık, Mardin ilinde garnizon hizmet süresi dolan davacının, başka bir ile atanma durumu olmayan 657 sayılı Kanuna tabi sözleşmeli personel pozisyonundaki eşinden dolayı aile birliği mazereti ile Mardin ilinde kalmaya devam edip edemeyeceğinden kaynaklanmaktadır. Mevzuatta, hizmet bölge sürelerini tamamlaması esas olan personelin, hizmet ihtiyacına bağlı olarak farklı hizmet bölgelerine atanmasının zorunlu olduğu, personelin eşinin görev yaptığı yerde kalmasına cevaz veren bir hüküm bulunmadığı görülmektedir. Bu durumda, Mardin ilinde garnizon hizmet süresini tamamlamış olan davacının eşinden dolayı Mardin ilinde kalması durumunda emsallerine nazaran avantaj elde etmesine neden olunacağı, işlemin asayiş ve güvenlik hizmetlerinin amacı ile kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında gerçekleştirildiğine dair dava dosyasında somut veri bulunmadığı dikkate alındığında dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığısonucuna varılmıştır…”gerekçesiyle davanın reddine,…. istinaf başvurusunun reddine” Bursa BİM, 1. İDD, E. 2024/360 K. 2024/2231 T. 31.12.2024