Tercih dışı atama Jandarma Genel Komutanlığı personeli ve diğer askeri personel bakımından daima sorunlu bir konu olmuştur. İdarenin yapmış olduğu tercih dışı atamalar konusunda dikkat edilmesi gereken hususlar bu yazımızda ele alınmaktadır.

Atama Bilgi Formu (ABF), Jandarma personelinin atama dönemlerinde tercihlerini, ailevi durumunu, sağlık durumunu, eğitim bilgilerini ve atanmaya etki edebilecek diğer hususları elektronik ortamda beyan ettiği resmi formdur. Jandarma personeli her yıl elektronik ortamda atanma tercih formunu doldurmakla yükümlüdür. Atama Bilgi Formları, JNET ortamında kişisel kullanıcılar vasıtasıyla 01 Mart tarihine kadar doldurulur. Personel tebligat almamış olsa dahi her yıl atama takvimine uygun olarak elektronik ortamda atanma tercih formunu doldurmakla yükümlüdür. Atama hareketi içinde olup tercihte bulunmayan personel ihtiyaç duyulan herhangi bir kadro görev yerine atanır.

Jandarma Personeli Tercih Dışı Atanabilir mi?

Tercih veya atama isteklerinde genel kural; personelin safahatı, hizmet ihtiyacı, ihtisası, rütbe ve kıdem durumu, özel nitelik ve yetenekleri, görmüş olduğu kurs, fiziki durumu, sağlık durumu göz önünde bulundurularak, atanma isteklerinin mümkün olduğu ölçüde yerine getirilmesidir. O halde personel tarafından yapılan tercihlere idare mümkün mertebe uymak ve tercih doğrultusunda atama yapmak zorundadır. Ancak hizmet ihtiyacı başka türlü gerektiriyorsa idare tarafından tercih dışı atama yapılabilir. Zira çok sayıda görev yeri personel tarafından tercih edilmediği için idare mecburen tercih dışı atama yapmak zorunda kalmaktadır.

Atama sürecinde dikkate alınacak kriterlerden birisi de personelin atama istekleridir. Personel bu tercih veya istek dışında bir yere atanmışsa bunun “hizmet ihtiyacı” bağlamında bir gerekçesinin olması gerekir. Konya Bölge İdare Mahkemesinin kararına göre atanma isteğinin atama kriterleri arasında bulunduğunu ve idarenin tercih dışı atama yaparken somut gerekçe göstermek zorunda olduğuna vurgu yaparak iptal kararı vermiştir. (Konya BİM 1. İDD, E. 2018/1507 K. 2019/467 T. 21.3.2019)

Jandarma Genel Komutanlığına mensup subay, sözleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarmalar ile yedek subay ve astsubayların atama usul ve esasları Jandarma Genel Komutanlığı Subay, Astsubay ve Uzman Jandarma Atama Yönetmeliğinde düzenlenmiştir.

Danıştay 2. Dairesi “davacının, görev yaptığı 2008 ile 2013 yılları arasında 2. dereceli garnizon olan Manisa-Şehzadeler garnizonunun, sonradan 1. dereceli garnizon olduğu dikkate alındığında; sıralı garnizon hizmeti kapsamında olmayan 1. dereceli garnizonlarda görev yapmadığı anlaşılan davacının durumunun, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde değerlendirilerek naklen atamasının yapılması gerekirken, 1. dereceli garnizonda 5 yıl süreyle görev yaptığı hususuna dayanılarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.” şeklindeki kararı ile “Farklı hizmet bölgelerine atama ilkesi“ ne zımni şekilde atıf yapmıştır. Bu karar da aynı şekilde tercih dışı atama konusunda idarenin makul gerekçe ileri sürmesi gerektiğini ifade etmektedir.

Tercih dışı atamada idarenin haklı bulunduğu davalarda ise mahkeme gerekçeleri şu şekildedir; “yurt savunmasında görevli olan davalı idarenin gerek yurt içinde gerekse de yurt dışında bir çok operasyon icra ettiğinin bilinen bir olgu olduğu ve personelinin görev yerini tayin ederken daha geniş bir takdir yetkisine sahip olduğunun kabulü gerektiği, kaldı ki yukarıda da ifade edildiği gibi yargı denetiminden bağışık kabul edilmeyecek bu takdir yetkisinin de görevin ve yürütülen hizmet gereği doğrultusunda kullanılmadığına ilişkin dava dosyasında herhangi bir emarenin bulunmadığı, idarenin icra etmekle yükümlü olduğu kamu hizmeti ile davacının sağlık durumu arasındaki dengeyi koruduğu,“(Erzurum BİM 1IDD, 31.12.2024, 899/2918)

Tercih Dışı Atandım Ne Yapmalıyım?

Tercih dışı atama yapılan personelin dava açma süresini geçirmeden idare mahkemesinde dava açması gerekir.

Mahkemeler;

• Tercih edilen garnizonlarda yeterli kadro bulunmaması,
• Aynı yere çok sayıda personelin talip olması,
• Tercih edilmeyen garnizonlarda personel ihtiyacı bulunması,

hallerinde tercih dışı atamaları hukuka uygun kabul etmektedir. Ancak atanma isteği, mevzuatta sayılan atama kriterlerinden biridir ve idare bunu makul şekilde değerlendirmek zorundadır. Bu itibarla tercih dışı atama davalarında başarı şansı, yalnızca “tercihime uyulmadı” iddiasına değil; idarenin atama kriterlerini somut olayda yanlış uyguladığının ortaya konulmasına bağlıdır. Dava açılırken aşağıdaki soruların sorulması önem arz eder.

✓ Garnizon hizmet süresi doğru hesaplanmış mı?

✓ Hizmet bölgesi yanlış belirlenmiş mi?

✓ Atama puanı doğru hesaplanmış mı?

✓ Sağlık raporu dikkate alınmış mı?

✓ Eş durumu veya çocuk durumu değerlendirilmiş mi?

✓ Tercih edilen yerde boş kadro bulunuyor mu?

✓ Aynı durumda olup tercihine atanan personel var mı?

✓ İdare tercih dışı atama için somut gerekçe gösterebiliyor mu?

Hizmet İhtiyacı Nedir?

Anayasa Mahkemesi, kamu hizmetini, topluma sunulan “sürekli ve düzenli etkinlikler” olarak nitelendirir. Bkz. AYM, E.1994/43, K.1994/42-2, K.T..9.12.1994, RG 24.1.1995, Askeri hizmet diğer kamusal faaliyetlere göre süreklilik niteliği daha baskın ve vazgeçilemez bir özellik taşır. Bu özelliğin korunabilmesi için askeri hizmeti yürüten personel ihtiyacının dikkatle planlanması ve yönetilmesi gerekir. Askeri personelin atamaları, ülkenin iç ve dış güvenliğini doğrudan ilgilendirdiği için diğer kamu personeline nazaran daha sıkı kurallar ele alınmıştır. Dolayısıyla esas kriterimiz “hizmet ihtiyacı” dır. Atamalar hizmet ihtiyacı doğrultusunda yapılır. Bunun yanında Jandarma personelinin atmasında dikkate alınan başka kriterlerde bulunur.

Atamada Dikkate Alınacak İlkeler Nelerdir?

Kadroya göre atama ilkesi: Kural olarak kadrosu olmayan bir görev yerine personelin ataması yapılamaz. Atamalar, öncelikle kadrolarda gösterilen branş, alt branş, rütbe ve niteliklere göre yapılır. Ancak bunun mümkün olmadığı hallerde ilgili kadrolara diğer branş, alt branş, rütbe ve nitelikteki uygun personel atanabilir.

Hizmet safahatının esas alınması: Atamaların personelin hizmet safahatı yani hizmet puanı dikkate alınarak yapılması esastır. Hizmet puanı(hizmetten sayılan gün sayısı ile tabi olduğu günlük hizmet katsayısının çarpımı sonucu bulunan puan) sayesinde personelin kendi aralarında önceliklendirilmesi mümkün hale gelir. Ayrıca 1, 2 ve 3 üncü dereceli iller bir hizmet bölgesi grubu, sıralı hizmet bölgeleri ise başka bir hizmet bölgesi grubu kabul edilerek hizmet safahat puanı hesaplanır.

Farklı hizmet bölgelerine atama ilkesi; Jandarma personeli mazeret durumları haricinde meslek hayatı boyunca farklı hizmet bölgelerinde görev yapacak şekilde atamaya tabi tutulur. Örneğin kendi ve ailesinden birinin sağlık durumundan kaynaklı mazereti varsa bu durumda daha önce atanmış olduğu bir hizmet bölgesine tekrar atanabilir. Bunun yanında Jandarma personelinin mümkün mertebe az sayıda hizmet bölgesi değiştirmesine dikkat edilir. Çünkü sürekli hizmet yeri değiştirilmesi personel açısından konforsuz bir yaşam sürülmesine neden olur.

Atama dengesi ilkesi; Atamaya etki eden ölçütlerin dengeli şekilde değerlendirilerek hizmet ihtiyacı doğrultusunda atama yapılması anlamına gelir. Buna göre rütbe, branş, alt branş, ihtisas, yaş, cinsiyet, lisan, tecrübe, kurs, eğitim gibi atamaya etki eden kriterlerde idare dengeli bir tutum sergileyecektir. örneğin hizmet ihtiyacı doğrultusunda tecrübeli veya kurs görmüş personel dengeli bir şekilde atamaya tabi tutulacaktır.

Atama hizmetlerinin iyileştirilmesi ilkesi; Bu ilke dezavantajlı bölgelerin avantajlı hale getirilerek personel tercihlerini yönlendirme amacı taşır. Öte yandan  gelişmişlik düzeyi, coğrafi ve iklimsel koşullar, güvenlik ve asayiş durumu, özlük haklarındaki farklılıklar ile barınma, eğitim, sağlık, sosyal, kültürel, ulaşım, haberleşme imkânları gibi hususların personelin ihtiyaçları ile birlikte değerlendirilmesi de bu kapsamdadır. İdare personel ihtiyaçları ile atama bölgesinin şartlarını dikkate almalı ve gerekli iyileştirmeleri yapmalıdır.

Alınan Eğitim ve Öğretimin Atamalarda Dikkate Alınması: Personelin yurt içi veya yurt dışında tabi tutulduğu kurs, eğitim ve öğrenimle ilgili olarak J.Gn.K.lığı bünyesine yeni katılan silah sistemleri ile özel eğitim ve ihtisas isteyen görevlere ataması kadro imkanları, muvazene planı ve safahatı dikkate alınarak öncelikli planlanır. Personelin kendi nam ve hesabına yapmış olduğu eğitim ve öğrenimler de atamalarda dikkate alınabilir.

Personelin ve eşlerinin nüfusa kayıtlı olduğu yerlere atanmaması ilkesi; Jandarma personelinin kendi memleketlerine(nüfusa kayıtlı il) atanması, tarafsız bir şekilde kolluk hizmetini yürütebilmeleri için yasaklanmıştır. Ancak Yönetmelikte sayılan mazereti bulunan jandarma personeli memleketine atanabilir.

Atanma istekleri, elektronik ortamda veya resmi yazıya ekli dilekçe ile yapılır. Mazerete bağlı atanma istekleri en geç genel atama dönemi sonuna kadar değerlendirilir. Personel ilk veya müteakip atamalarında, anlaşmak suretiyle karşılıklı olarak yer değiştiremez.

Av. Kubilay REŞBER