Hepatit, en yaygın tanımıyla karaciğerin iltihaplanması veya doku hasarı durumudur. TSK, JGK ve SGK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği Hastalıklar Listesinin 52’nci maddesi Enfeksiyon Hastalıkları başlığı altında hepatit türlerine ilişkin çeşitli sınıflandırmalar yapmıştır. Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı askeri öğrenci, subay, astsubay, sözleşmeli er ve uzman erbaş alımlarında Hepatit A, Hepatit B ve Hepatit C gibi enfeksiyon hastalıkları mesleğe girişte engel teşkil edebilmektedir. Bu yazımızda hepatit türleri, askerler ve askeri personel adayları bakımından ele alınmıştır.

MADDE 52
A) 1. Komplikasyon yapmadan tamamen iyileşmiş bakteri, virüs, fungus, protozoon ve diğer parazitlerin neden olduğu menenjit, meningo-ensefalit ve ensefalitler.

2. Hepatit B (inaktif HBsAg taşıyıcısı ile), hepatit C (Anti-HCV (+), HCV-RNA (-)) ve serolojik olarak gösterilmiş kronikleşme özelliğindeki diğer hepatotrop virüslerin neden olduğu biyokimyasal bozukluk yapmamış hepatitler.
B) 1. Komplikasyonla seyretmiş, sekel bırakarak iyileşmiş bakteriyel, viral, paraziter ve mikotik enfeksiyonlar; tedaviden sonra laboratuvar ve klinik olarak iyileşmiş, hiçbir sekel kalmadığı teyid edilen tüberküloz menenjit.

2. (Değişik: 22/9/2017 – 2017/10844 K.) Hepatit B veya hepatit C virüsleri ile kronikleşme özelliğindeki diğer primer ve sekonder hepatotrop virüslerin neden olduğu serolojik olarak kanıtlanmış, biyokimyasal bozukluk yapmış, histopatolojik olarak aktivitesi ileri derecede olmayan kronik hepatitler (Histopatolojik olarak kronik hepatit B tanısı konmuş olanlardan biyopsi raporu ile başvuranlarda veya Hepatit C hastalarında biyokimyasal bozukluk şartı aranmaz.).

3. Altı aydan uzun sürdüğü kanıtlanmış; HBsAg (+), Anti-HBc Total (+), HBV DNA PCR (+), ALT’nin yüksek olduğu, yapılan karaciğer iğne biyopsisinde kronik hepatit saptanmayan hepatit B virüs enfeksiyonu.
C) Bu maddenin (A), (B) ve (D) dilimlerinde yer alan hastalıkların tedavi ve nekahet halleri ile bu maddenin hiçbir fıkrasında yer almayan diğer enfeksiyon hastalıklarının tedavi ve nekahet halleri.
D) 1. Sekel bırakarak iyileşmiş menenjit, meningo-ensefalit, ensefalit ve tüberküloz menenjit.

2. Hepatit B, hepatit C ve kronikleşme özelliğindeki diğer hepatotrop virüslerin neden olduğu, serolojik olarak kanıtlanmış, yeterli süreyle tedavi sonrası histopatolojik olarak ileri derecede aktivite ve/veya ileri derece fibrozis görülen kronik hepatitler (Erbaş ve erler için tedavi şartı aranmaz).

3. Doğrulama testleri ile kanıtlanmış HIV enfeksiyonları.

4. Kalıcı organ fonksiyon bozukluğuna yol açan sistemik enfeksiyonlar.

52 A 1 Maddesi Nedir?

Beyin zarlarının iltihabı (menenjit), beyin dokusunun iltihabı (ensefalit) veya ikisinin birlikte görülmesi (meningoensefalit) bu bentte düzenlenir. Hastalık bakteri, virüs, mantar veya parazit kaynaklı olabilir. Bentin şartı, kişinin hastalığı hiçbir komplikasyon yaşamadan atlatmış ve tamamen iyileşmiş olmasıdır. Kişide hastalıktan kalan hiçbir kalıcı iz bulunmamalıdır.

52 A 1 maddesi askeri öğrenciler bakımından engel teşkil eder. Ancak dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilmez.

52 A 2 Maddesi Nedir?

Karaciğere zarar vermeyen, sessiz seyreden hepatit enfeksiyonlarını kapsar.

• İnaktif hepatit B taşıyıcılığı: Virüs vücutta bulunur ama çoğalmaz ve karaciğere zarar vermez. Kişi genellikle taşıyıcı olduğunu kan testinde tesadüfen öğrenir.
• Hepatit C (Anti-HCV pozitif, HCV-RNA negatif): Kişi geçmişte hepatit C virüsüyle karşılaşmış, ancak virüs kendiliğinden veya tedaviyle vücuttan temizlenmiştir. Kanda virüs bulunmaz, yalnızca vücudun geçmişte ürettiği antikor görülür.
• Diğer hepatit virüsleri: Hepatit D gibi kronikleşebilen diğer virüsler de karaciğer testlerini bozmamışsa bu bende girer.

Her üç durumda da ortak şart, karaciğer testlerinin (ALT, AST vb.) normal olmasıdır.

Hepatit B taşıyıcılığı, Hepatit C ve D yani 52 A-2 maddesi askeri öğrenci, dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilir.

52 B 1 Maddesi Nedir?

Bu bent iki grubu kapsar:

• Seyri sırasında komplikasyon gelişmiş ve kişide kalıcı bir iz bırakarak iyileşmiş bakteri, virüs, parazit ve mantar enfeksiyonları.
• Tedaviden sonra tamamen iyileşmiş ve hiçbir kalıcı iz bırakmamış tüberküloz menenjit (verem mikrobunun yaptığı beyin zarı iltihabı). Bu hastalık tam iyileşse bile ağır seyri nedeniyle (A) dilimine değil (B) dilimine alınmıştır.
• Askeri öğrenci, dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilir.

52 B 2 Maddesi Nedir?

Hepatit B, hepatit C ve kronikleşebilen diğer hepatit virüslerinin yol açtığı kronik hepatitleri kapsar. Şartları şunlardır:

• Kan testleriyle kanıtlanmış olmalıdır.
• Karaciğer testlerini bozmuş olmalıdır.
• Karaciğer biyopsisinde hasar ileri düzeye ulaşmamış olmalıdır.
• Askeri öğrenci, dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilir.

İstisna: Biyopsiyle kronik hepatit B tanısı konmuş kişilerde ve hepatit C hastalarında karaciğer testlerinin bozulmuş olması şartı aranmaz.

52 B 3 Maddesi Nedir?

Altı aydan uzun sürdüğü kanıtlanmış ve aşağıdaki bulguların tamamının birlikte bulunduğu hepatit B enfeksiyonunu kapsar:

• HBsAg pozitifliği: Kişide hepatit B virüsü bulunduğunu gösterir.
• Anti-HBc Total pozitifliği: Kişinin virüsle enfekte olduğunu gösterir.
• HBV DNA pozitifliği: Virüsün vücutta çoğaldığını gösterir.
• ALT yüksekliği: Karaciğerin enfeksiyondan etkilendiğini gösterir.
• Biyopside kronik hepatit saptanmaması: Karaciğerde henüz kalıcı bir iltihap tablosu oluşmamıştır.
• Askeri öğrenci, dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilir.

Bu tablo, inaktif taşıyıcılıktan (52 A 2) daha ağır, kronik hepatitten (52 B 2) ise daha hafif bir durumdur.

52 C Maddesi Nedir?

Bu maddede sayılan hastalıkların tedavi ve iyileşme dönemlerini kapsar. Maddede hiç sayılmayan diğer enfeksiyon hastalıklarının tedavi dönemleri de bu dilime girer. Geçici bir durumu ifade eder ve görevdeki personele istirahat veya hava değişimi verilmesine esas olur. (C) dilimi adaylar için kullanılmaz.

52 D 1 Maddesi Nedir?

Menenjit, ensefalit, meningoensefalit ve tüberküloz menenjitin kalıcı iz bırakarak iyileşmesini kapsar. Bu izler; sara nöbetleri, felç, işitme kaybı ya da düşünme ve hafıza işlevlerinde bozulma gibi beyin hasarına bağlı kalıcı sorunlardır. Askeri öğrenci, dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilir.

52 D 2 Maddesi Nedir?

Hepatit B, hepatit C ve kronikleşebilen diğer hepatit virüslerinin yol açtığı, yeterli süre tedaviye rağmen düzelmeyen ağır kronik hepatitleri kapsar. Biyopside karaciğerde ileri derecede iltihap ya da ileri derecede sertleşme (fibrozis) görülür. İleri fibrozis, karaciğerin siroza doğru ilerlediğini gösterir. Erbaş ve erler için tedavi görmüş olma şartı aranmaz. Askeri öğrenci, dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilir.

52 D 3 Maddesi Nedir?

Doğrulama testleriyle kanıtlanmış HIV enfeksiyonunu kapsar. İlk yapılan tarama testi bazen yanlış pozitif sonuç verebilir. Bu nedenle tarama testinde pozitif çıkmak tek başına yeterli değildir. Sonucun ayrı bir doğrulama testiyle teyit edilmesi gerekir. Askeri öğrenci, dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilir.

52 D 4 Maddesi Nedir?

Kan yoluyla tüm vücuda yayılan ağır enfeksiyonlar sonucunda böbrek, kalp, akciğer veya karaciğer gibi bir organda kalıcı işlev kaybı oluşmasını kapsar. Burada belirleyici olan enfeksiyonun kendisi değil, organda geride bıraktığı kalıcı hasardır. Askeri öğrenci, dış kaynak subay astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımında engel kabul edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hepatit B taşıyıcılığı askeri öğrenci (MSÜ, SUEM, ASEM ve MYO) olmaya engel midir? Hepatit B MSÜ’ye engel midir?

Evet. Askeri öğrenci adaylarında tam sağlamlık aranır. İnaktif hepatit B taşıyıcılığı 52 A 2 kapsamında olduğundan öğrenci alımına engeldir.

Hepatit B taşıyıcılığı dış kaynaktan subay veya astsubay olmaya engel midir?

Evet. Personel Adaylarının Hastalıklara Göre Değerlendirme Çizelgesinde 52 A 2, subay ve astsubay adaylarına ait iki sütunda da (−) işaretlidir.

Hepatit B taşıyıcılığı uzman erbaş veya sözleşmeli er olmaya engel midir?

Evet. Aynı çizelgede 52 A 2, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/er adayları sütununda da (−) işaretlidir.

Hepatit B aşısı olmak veya hepatit B’yi geçirip iyileşmiş olmak engel midir?

Hayır. Yönetmelik taşıyıcılığı HBsAg pozitifliğine bağlar. Aşılı veya hastalığı geçirip iyileşmiş kişilerde HBsAg negatiftir, Anti-HBs ise pozitiftir. Bu kişilerin vücudunda virüs bulunmaz, yalnızca bağışıklık vardır. Bu durum taşıyıcılık değildir. Bu gerekçeyle “olamaz” kararı verilmişse itiraz edilmelidir.

Hepatit C’yi geçirmiş ve virüsü temizlenmiş kişiler aday olabilir mi?

Hayır. Yönetmelik, kanında virüs bulunmayan ancak antikoru pozitif olan kişileri (Anti-HCV pozitif, HCV-RNA negatif) açıkça 52 A 2 kapsamında saymıştır. Bu durum tüm aday türleri için engeldir.

Kronik hepatit B veya C adaylığa engel midir?

Evet. Kronik hepatitler 52. maddenin (B) veya (D) diliminde yer alır ve bütün aday türleri için engeldir.

Menenjit geçirmiş kişi asker olabilir mi?

Hastalık komplikasyon yapmadan tamamen iyileşmişse (52 A 1), dış kaynaktan subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli er alımına engel değildir. Askeri öğrenci adaylarında ise tam sağlamlık arandığından engel sayılır. Komplikasyonlu seyretmiş veya kalıcı iz bırakmış menenjitler ile tüberküloz menenjit (52 B 1 ve 52 D 1), bütün aday türleri için engeldir.

HIV pozitif kişi asker olabilir mi?

Hayır. Doğrulama testiyle kanıtlanmış HIV enfeksiyonu 52 D 3 kapsamındadır ve bütün aday türleri için engeldir. Görevdeki personel hakkında ise “TSK’da Görev Yapamaz” kararı verilir. Yalnızca tarama testinin pozitif çıkması bu sonucu doğurmaz.

Görevdeki subay veya astsubay hepatit B taşıyıcısı çıkarsa ne olur?

Görevine devam eder. 52. maddenin (A) dilimi, Kara Kuvvetleri sınıflandırma çizelgelerinde bütün sınıflarda (+) kabul edilir.

Görevdeki subay veya astsubaya kronik hepatit B tanısı konursa ne olur?

Sonuç, 52 B kapsamında sınıfa ve rütbeye göre değişir:

• Tabip, eczacı, kimyager, diş tabibi, veteriner, sağlık, sağlık teknisyeni/teknikeri, mühendis, personel, maliye, ikmal, bakım (teknisyen branşı hariç), öğretmen, din işleri ve askerî hâkim sınıflarındakiler görevlerine devam eder.
• Piyade, topçu, hava savunma, süvari, tank, istihkâm, muhabere, istihbarat, kara havacılık (uçucu olmayan), ulaştırma, bakım (teknisyen branşı), bando ve harita sınıflarında iki ayrı durum vardır:
  • Kd. Yzb.–Kd. Alb. ve Kd. Üçvş.–Kd. Bçvş. rütbelerindekiler, kıta komutanlığı olmayan uygun kadro görevlerinde çalışır.
  • Tğm.–Yzb. ve Asb. Çvş.–Üçvş. rütbelerindekiler sınıflarında görev yapamaz ve (+) işaretli başka bir sınıfa yeniden sınıflandırılır.

Hepatit B nedeniyle subay veya astsubay TSK’dan ayrılır mı?

Taşıyıcılık (52 A) ve kronik hepatit (52 B), TSK’dan ayırma sebebi değildir. “TSK’da Görev Yapamaz” kararı yalnızca şu durumda verilir: Kronik hepatit, yeterli süre tedaviye rağmen biyopside ileri derecede aktivite veya ileri derecede fibrozis göstermiş olmalıdır (52 D 2).

Tedavi sürecindeki personel hakkında nasıl karar verilir?

Tedavi ve iyileşme dönemleri 52 C kapsamındadır. Bu dönemde kesin karar verilmez. Personele istirahat veya hava değişimi verilir, tedavi sonunda yeniden değerlendirme yapılır.

Görevdeki personel “görev yapamaz” veya “sınıfı görevini yapamaz” kararına nasıl itiraz eder?

Bu raporlara ancak ilgili onay makamınca onaylandıktan sonra itiraz edilebilir. İtiraz, personelin bağlı olduğu birlik komutanlığına veya kurum amirliğine yapılır. Doğrudan il sağlık müdürlüğüne yapılan itirazlar işleme alınmaz. İtiraz süresi, raporun tebliğinden veya e-Devlet’e aktarılmasından itibaren 30 gündür. Ayrıca rapora dayanan işleme karşı, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Hepatit nedeniyle elenen adaylar ne yapmalı?

Raporun tebliğinden veya e-Devlet’e aktarılmasından itibaren 3 iş günü içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edilmelidir. Hepatit testleri yanlış pozitif sonuç verebilir. Ayrıca geçirilmiş ve iyileşmiş bir hepatit, taşıyıcılık olarak değerlendirilmiş olabilir. Bu nedenle tetkik sonuçları ayrıntılı incelenmelidir. Gerekirse elenme işlemine karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.

Yazar: Av. Kubilay REŞBER

Kara Kuvvetlerinde 52. Madde Hastalıklarının Sınıflara Göre Değerlendirilmesi