Jandarma güvenlik soruşturması nedir?

Jandarma güvenlik soruşturması, bir adayın Jandarma Teşkilatı tarafından yürütülecek görevlere uygunluğunun çeşitli verilerle değerlendirilerek adayın mesleğe uygunluğunun denetlendiği süreçtir. Güvenlik soruşturmalarının amacı kamu yararını korumaktır. Kamu hizmetinin sağlıklı bir şekilde işlemesi için idarenin çalıştırdığı personelin liyakatli, uyumlu, disiplinli ve ehil olması gerekir. Dolayısıyla adaylar mesleğe alınmadan önce görevin gerektirdiği nitelikler bakımından bir elemeye tabi tutulurlar.

Adayın mesleğe kabulünde geçmek zorunda olduğu bu aşamada idarenin ne şekilde hareket edeceği 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu tarafından düzenlenmiştir. Güvenlik soruşturmasında adayların haksız ve gerçek dışı verilerle elenmesinin önüne geçilmesi, adaletsiz uygulamaların yaşanmaması için Kanun’da belli bir usul öngörülmüştür. Buna göre; Jandarma güvenlik soruşturmasında adaylar hakkında iki türlü inceleme yapılır; 1- Arşiv araştırması, 2- Güvenlik soruşturması. Arşiv araştırmasında adli geçmişe ilişkin soruşturma ve kovuşturma verileri toplanırken güvenlik soruşturmasında görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili bir kısım olgusal veriler toplanır. Böylece Kanun tarafından aday hakkında toplanacak verilerle ilgili bir çerçeve çizilmiştir. Ancak “kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal veriler” şeklindeki tanımlamanın bu noktada idarenin keyfi değerlendirmelerine kapı aralayacağını düşünmekteyiz. Öte yandan 7315 sayılı Kanun, denetlenebilirliği ve objektifliği artırmak için her kurumun kendi içerisinde değerlendirme komisyonu kurmasını emretmektedir.

Jandarma Genel Komutanlığı kendi bünyesinde kuracağı değerlendirme komisyonunda aday hakkında toplanan verileri mesleğin gerektirdiği nitelikler bağlamında ele alacak ve olumlu/olumsuz bir kanaatte bulunacaktır. Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak ortaya koymak zorundadır.

Jandarma Genel Komutanlığı Değerlendirme Komisyonu aday hakkında elde edilen hukuka uygun verileri analiz ederek mesleğe uygunluk konusunda bir analiz yapar. Örneğin adli sicilinde çok sayıda dolandırıcılıktan mahkumiyeti bulunan bir adayın mesleğe uygun olmadığı düşünülür. Bu analizin sağlıklı bir sonuca ulaşabilmesi için kişi hakkında halen devam eden soruşturma veya dava dosyalarının dikkate incelenmesi gerekir. Zira bir kişi hakkında ceza soruşturması olması o kişinin doğrudan suç işlediği anlamına gelmez. “henüz kesinleşmiş bir mahkumiyetin bulunmadığı bir dönemde alınacak tedbirlerin, mahkumiyetin kesinleşmesinden sonra alınacak tedbirler kadar ağır olmaması gerektiği”(Danıştay Kararı –
İDDK., E. 2024/1805 K. 2025/1078 T. 21.5.2025)

Sıkça Sorulan Sorular

Jandarma güvenlik soruşturması yapar mı?

Jandarma Genel Komutanlığı tarafından yapılan askeri öğrenci, subay-astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli er ve sivil memur alımlarında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır. (7513 sayılı Kanun, madde 3)

Jandarma güvenlik soruşturması ne kadar sürer?

Jandarma güvenlik soruşturması ortalama 1 ila 3 ay arasında sürebilir. Bu süre aday hakkında elde edilen verilerin değerlendirilmesinden kaynaklı uzayabilir.

Jandarma güvenlik soruşturması ne zaman başlar?

Jandarma güvenlik soruşturması adayın sağlık aşamasını geçmesi ve “sağlam” raporu almasından sonra başlar.

Jandarma güvenlik soruşturması neye bakar?

Jandarma Genel Komutanlığı yaptırdığı güvenlik soruşturmasında adayın adli geçmişine bakar.

• Geçmişte hakkında bir soruşturma yürütülmüş mü?
• Soruşturma hangi suçtan yürütülmüş?
• Devam ediyor mu?
• Sonuçlandıysa KYOK yani takipsizlik verilmiş mi?
• Kişi hakkında kovuşturma yani ceza davası var mı?
• Ceza davası hangi mahkemede görülüyor?
• Aday hangi suçtan yargılanıyor?
• Ceza yargılaması sonucunda hangi karar verilmiş?

Bu süreçlere ilişkin bilgi ve belgeler emniyet birimlerince Jandarma Genel Komutanlığında kurulan Değerlendirme Komisyonuna gönderilir.

Jandarma güvenlik soruşturmasında nelere bakılır?

Jandarma güvenlik soruşturmasında öncelikle adayın herhangi bir soruşturma veya kovuşturma geçirip geçirmediğine yani adli geçmişine bakılır. Ayrıca adayın kişisel özelliklerinin askerlik mesleği ile uyuşup uyuşmadığı da değerlendirilir. Değerlendirme komisyonlarını kişinin geçmişini aşağıdaki kriterlere göre ele alır ve güvenlik soruşturması konusunda kanaatte bulunur. Dolayısıyla bir asker bakımından karakter ve birlik için disiplin zafiyeti oluşturabilecek olgular elenmeye neden olabilir.

• Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevi şahsiyetine gölge düşüren veya askerliğin şeref ve haysiyeti ile bağdaşmayacak eylemlerde bulunmuş olmak,
• Terör örgütlerine veya Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı ya da bunlarla irtibatı olmak,
• Jandarma Genel Komutanlığının manevî şahsiyetine gölge düşürmüş ve askerliğin şeref ve haysiyeti ile bağdaşmayacak fiil ve hareketlerde bulunmuş olmak,
• Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı nedeniyle tedavi görmüş olmak,
• Toplumca tasvip edilmeyen ve uygun görülmeyen kazanç yollarında çalışmış olmak.

Jandarma güvenlik soruşturması ve mesleğe kabul sürecinde sınırların çizilmesi oldukça önemlidir. Örneğin aile bireylerine ilişkin veriler adayın aleyhine değerlendirilebilir mi? Güvenlik soruşturmasında aile bireylerine ilişkin bir bulgunun aday aleyhine değerlendirilmesi mümkün değildir. Zira 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanununda adayın aile bireylerinin de araştırılmasına dair bir ibare bulunmamaktadır. Nitekim hem Anayasamızda hem de ülkemizin imza attığı temel haklara ilişkin sözleşmelerde “suç ve cezaların şahsiliği ilkesi” kabul edilmiştir.

Adayın aşırı borçluluk yönünde eğilimleri, somut verilere dayalı ahlaki sorunları, kumar veya içki bağımlılığı, uyuşturucu tedavisi görüp görmediği, hakkındaki soruşturma ve yargılamanın yüz kızartıcı suçlardan olup olmadığı hususları güvenlik soruşturmasında ele alınır. İcra dosyaları, otel kayıtları gibi veriler çoğunlukla adayın karşısına çıkmaz.

Jandarma güvenlik soruşturması sorgulama

Jandarma güvenlik soruşturma sonucu adaylara e-tebligat yoluyla tebliğ edilir. Dolayısıyla adayların e-tebligat adreslerini sık sık kontrol etmeleri gerekir.

Güvenlik soruşturmam olumsuz sonuçlandı ne yapmalıyım?

İdare Mahkemesinde dava açmalısınız. Güvenlik soruşturması davaları idare mahkemelerince görülür. İdarenin hangi gerekçeyle olumsuz kanaatte bulunduğu dava açıldıktan sonra mahkemeye bildirilir. Dolayısıyla güvenlik soruşturmasından hangi gerekçe ile elendiğiniz davalı idarenin ilk savunması ile ortaya çıkar. Bu aşamada olumsuzluğun nedeni bir savcılık soruşturması veya ceza kovuşturması ise bu süreçlerin de eşgüdümlü olarak takibi gerekir. Güvenlik soruşturmasına ilişkin dava, çoğu zaman savcılık ve mahkemece verilecek takipsizlik veya beraat kararıyla sonuçlanır. Bu yüzden adli sürecin hassasiyetle takip edilmesi kritiktir. Güvenlik soruşturması davalarında iptal gerekçeleri genelde şunlardır;

İdare Gerekçe Göstermek Zorundadır: Komisyon, sadece “Adayın alınması uygun görülmemiştir” diyerek üstünkörü bir karar veremez. Eldeki verileri nesnel, somut ve hukuka uygun gerekçelerle yazılı hale getirmek zorundadır.

İstihbarat Notları Tek Başına Yeterli Değildir: İstihbarat birimlerinden gelen her “duyum” veya “fişleme” kesin doğru kabul edilemez. Danıştay, somut delillerle desteklenmeyen, soyut ve denetlenemeyen istihbari bilgileri iptal gerekçesi saymaktadır.

Masumiyet Karinesi Korunmalıdır: Devam eden bir soruşturmanızın olması, doğrudan suçlu olduğunuz anlamına gelmez. Henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet yokken adayın elenmesi hukuka aykırıdır.

Suçun Şahsiliği İlkesi: Kanunda açıkça belirtilmediği için komisyonun, adayın anne, baba veya kardeşlerinin adli geçmişine bakarak aday hakkında “olumsuz” kanaat bildirme yetkisi yoktur.

Bu süreçte askeri avukatlardan yardım almanız gerekir.

Av. Kubilay REŞBER