TSK sağlık kurulu raporlarına itiraz süreci ve iptal davalarında dikkat edilmesi gereken süreler ve usul kuralları bu makalede ele alınmıştır. TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelleri, askeri öğrencileri ve temin faaliyetlerindeki adaylar Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine göre sağlık muayenesine tabi tutulur ve sağlık kurulları tarafından durumları raporlanır.
TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı sağlık kurulu raporları mesleğe alımlarda “subay-astsubay-uzman erbaş-sözleşmeli er olur”, MSÜ alımlarında “askeri öğrenci olur” veyahut “komando olur” “sınıfı görevi yapar” şeklinde düzenlenir. Bu kapsamdaki muayene ve raporlama işlemleri Sağlık Bakanlığınca yayımlanan ve bu konuda yetkili kılınan sağlık hizmet sunucularının yer aldığı resmî listede bulunan kurumlar tarafından yürütülür.
Bir askeri personel veya öğrenci şu durumlarda muayeneye tabi tutulur; Sıhhi İzin, İstirahat ve Hava Değişimi, Sözleşme Yenileme, Periyodik Muayene, Komando, Paraşütçü, Denizaltıcı, Dalgıç, Kurbağa adam ve Kurtarma Yüzücüsü Muayenesi, Atamaya Esas Raporu ve Spordan Muafiyet Raporları, Uçuculuk Raporları. Ayrıca subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli er ve askeri öğrenci alımlarında(temin faaliyetlerinde) Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine göre aday muayene edilir.
TSK sağlık raporlarına itiraz ve dava süreçlerinde çeşitli kurumlar tarafından hazırlanmış Yönetmelik ve Yönergeler esas alınır. Özellikle Sağlık Raporları Yönetmeliği (Resmî Gazete Tarihi: 19/5/2026, Sayı: 33258) ve MSY 33-3 Sağlık Muayene Yönergesi sağlık kurulu raporlarının hazırlanışı ve itiraz süreçleri hakkında bize yol gösterecektir.
1-TSK Sağlık Kurulu Raporlarına İtiraz Hakkı
19/5/2026 tarihli ve 33258 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliğinin 36 ve 58 ila 63’üncü maddeleri, bilhassa Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında görev yapan personel, öğrenciler, bu görevlere aday olanlar ile askerlik yükümlülerinin sağlık raporlarının hangi usulle düzenleneceğini ve bu raporlara karşı itiraz yolunun nasıl işletileceğini ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır.
TSK ve Jandarma Genel Komutanlığı sağlık kurulu raporlarına il sağlık müdürlüğüne itiraz edilir.
Yönetmeliğin 58’inci maddesine göre itiraz hakkı; raporu alan kişiye, bu kişi reşit değilse velisine veya vasisine ya da raporu isteyen kuruma tanınmıştır. İtiraz, dilekçe yoluyla veya kurumsal itirazlarda resmî yazı ile, raporu düzenleyen sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da rapor sahibinin ikametgâhının bulunduğu ildeki il sağlık müdürlüğüne yöneltilir. İl sağlık müdürlüğünün, gerekli görmesi hâlinde il dışında bir hakem hastane görevlendirebileceği ve bu durumda görevlendirilen hastanenin bağlı bulunduğu il sağlık müdürlüğüne bilgi verileceği de hükme bağlanmıştır.
Hakem Hastane Süreci ve Kesinleşme
İl sağlık müdürlüğü, itiraza konu raporun ilgilisini, hakem hastane listesinde yer alan ve aynı veya üst rolde bulunan en yakın yetkili sağlık kuruluşuna sevk eder; güvenlik gerekçesiyle kurumların talebi hâlinde farklı bir hakem hastaneye sevk de mümkündür.
İlk rapor ile itiraz üzerine düzenlenen ikinci rapor aynı yönde ise sağlık raporu kesinleşir. Ancak iki rapor arasında çelişki bulunması durumunda, kişi bölge hakem hastane listesinden belirlenecek bir üçüncü sağlık kuruluşuna sevk edilir ve bu bölge hakem hastanesinin kararı kesindir.
2- TSK ve Jandarma Sağlık Raporlarına İtiraz Süresi
a-Genel İtiraz Süresi
Yönetmeliğin 63’üncü maddesi, itiraz sürelerini kişi ve kurum bazında farklı esaslara bağlamıştır. Kişiler tarafından yapılacak itirazlarda süre, raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından; kurumlar tarafından yapılacak itirazlarda ise kişinin kuruma başvuru tarihinden veya raporun kuruma ibraz edildiği tarihten itibaren otuz gündür. Bu süre geçtikten sonra yapılan itirazlar kabul edilmemektedir; dolayısıyla söz konusu süre hak düşürücü nitelik taşımakta olup ilgililerin dikkatli olması gerekmektedir.
b-TSK, Jandarma ve Sahil Güvenlik Personeli, Öğrenci ve Adayları Bakımından Özel Süreler
Askeri personel ve öğrenciler bakımından itiraz süresi, raporun tebliğ/teslim edildiği veya e-Devlet sistemine aktarıldığı tarihten itibaren otuz gün olarak belirlenmiştir.
Buna karşılık, askeri öğrenci adayları(MSÜ, SUEM, ASEM, Astsubay MYO vb.) muvazzaf-sözleşmeli subay ve astsubay adayları, uzman erbaş ve sözleşmeli er adayları için bu süre önemli ölçüde kısaltılmış olup üç iş günü olarak öngörülmüştür.
Bu farklılaşma, aday statüsündeki süreçlerin (sınav, alım, intibak gibi) hızlı sonuçlandırılması ihtiyacına dayandığı değerlendirilebilir; ancak adaylar bakımından öngörülen kısa sürenin, itiraz hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi açısından dikkatle takip edilmesi gerektiği açıktır.
c- Hakem Hastane Süreci İçindeki Alt Süreler
Madde 63, itiraz kabul edildikten sonraki süreç bakımından da sıkı süreler öngörmektedir:
- İl sağlık müdürlüğü, hakem hastaneyi belirleyip ilgili kişiye veya kuruma tebliğ eder.
- Tebliğ tarihinden itibaren en geç yirmi gün içinde ilgili kişi, Merkezi Hastane Randevu Sistemi üzerinden veya doğrudan başvuru yoluyla randevu talebinde bulunmalıdır; bu süre geçtikten sonra yapılan başvurular değerlendirmeye alınmaz.
- Randevu talebinden itibaren sağlık hizmet sunucusu en geç 15 gün içinde rapor işlemlerini başlatmak zorundadır.
- İşlemlerin başlamasından itibaren sağlık hizmet sunucusu, rapor sürecini otuz gün içinde tamamlamalıdır.
d- Usul Hataları İtiraz Sayılmaz.
Maddenin altıncı fıkrası, raporlardaki yazım hatası, imza eksikliği, doldurulmamış alan, kişi bilgilerindeki hata veya mevzuata açık aykırılık gibi şeklî eksikliklerin, esasa ilişkin bir itiraz olarak değerlendirilmeyeceğini düzenlemektedir. Bu tür eksiklikler doğrudan raporu düzenleyen sağlık hizmet sunucusuna bildirilir ve düzeltme bu kurum tarafından yapılır; söz konusu başvurular itiraz sayısına dâhil edilmez. Sağlık hizmet sunucusunun işlem yapmaması hâlinde, başvuru ilgili il sağlık müdürlüğüne taşınabilir.
e- İtirazdan Vazgeçme ve Sürecin Sona Ermesi
Madde 63’ün yedinci fıkrası, itiraz sürecinin sona erme hâllerini düzenlemektedir. Kişisel itirazda, itiraz eden kişinin sürecin herhangi bir aşamasında itirazından vazgeçmesi, merciine başvurmaması veya öngörülen süreler içinde işlemleri tamamlamaması hâlinde, itiraza konu ilk rapor geçerliliğini korur. Kurumsal itirazda ise, hakkında rapor düzenlenen kişinin süreci tamamlamaması hâlinde durum ilgili makama resmî yazıyla bildirilir ve bu makam süreci sona erdirebilir; böyle bir durumda kurumun talebi olmaksızın yeniden hakem hastane görevlendirmesi yapılmaz. Belirlenen sürelerin dolması veya vazgeçme hâlinde, sağlık hizmet sunucusu veya il sağlık müdürlüğü e-Rapor sistemi üzerinden itiraz sürecini resmen sonlandırır. Önemle belirtmek gerekir ki, itiraz süreci tamamlandıktan sonra itirazdan vazgeçilmesi mümkün değildir; bu husus, sürecin kesinliğini ve hukuki istikrarı koruma amacına hizmet etmektedir.
3- TSK Sağlık Raporlarına İtiraz(İptal) Davası
Askeri personel, öğrenci ve adayların sağlık raporlarının hazırlanmasına ve bu raporlara karşı itiraz hakkının kullanılmasına ilişkin ayrıntılı ve sistematik çerçeve Sağlık Raporları Yönetmeliğinin 36 ve 58 ila 63’üncü maddelerinde ortaya konulmuştur. Sağlık raporlarına itiraz ve hakem hastane süreçlerinden sonuç alınamaması halinde aday veya personel idare mahkemesinde bir iptal davası açacaktır. Örneğin “görev yapamaz”, “öğrenciliğe devam edemez”, “sınıfı görev yapamaz”, “komando olamaz”, “uzman erbaş olamaz”, “muvazzaf/sözleşmeli subay-astsubay olamaz”, “MSÜ’de askeri öğrenci olamaz” “askeri öğrenci olamaz” kararlı sağlık kurulu raporları dava konusu edilebilir. TSK, Jandarma Genel Komutanlığı sağlık kurulu raporlarından kaynaklı davalarda TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
Ancak sağlık raporlarından kaynaklı işlemlere açılacak iptal davalarında davanın doğrudan “kurul raporunun iptali” şeklinde açılmaması gerekir. Nitekim Danıştay 12. Dairesi E. 2019/7142 K. 2025/2122 T. 29.4.2025 kararında sağlık kurulu raporlarının tek başına dava konusu edilemeyeceğine hükmetmiştir.
“İdari işlemlerin idari davaya konu olabilmeleri için, kesin ve yürütülebilir olma niteliklerini birlikte taşımaları gerekmektedir. Kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem ise hukuk düzeninde sonuç doğuran, başka bir makamın onayına ihtiyaç göstermeyen ve ilgilinin hukukunda değişiklikler meydana getiren işlemdir. Her ne kadar davacı tarafından, Kahramanmaraş Necip Fazıl Şehir Hastanesi’nin… tarihli ve … sayılı Sağlık Kurulu raporu ile bu rapora itirazı üzerine Gaziantep Dr. Ersin Arslan Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin … tarih ve … sayılı Sağlık Kurulu raporunun iptali istenilmiş ise de, sağlık muayenesi sonucu uzman erbaş olamayacağı yönünde düzenlenen dava konusu raporların, davacının atanmasının kabulü ya da reddine ilişkin asıl işlemin hazırlayıcı işlemi niteliğini haiz olduğu, bu nedenle kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmadığından, tek başına dava konusu edilemeyeceği sonucuna varıldığından; anılan sağlık kurulu raporlarının iptali isteminin incelenmesine olanak bulunmamaktadır.”
4- Sağlık Raporu İptal Davalarında Yürütmeyi Durdurma Kararının Önemi
TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından aldırılan sağlık kurulu raporlarından kaynaklı göreve son verilmesi, adaylığın sonlandırılması, ihraç, görev değişikliği, sınıf değişikliği gibi işlemler kişiler açısından telafisi güç zararlar oluşturmaktadır. Çünkü hakkında “görev yapamaz” raporu verilen subay-astsubay veya uzman erbaşların mesleki hayatları sona ermektedir. “askeri öğrenciliğe devam edemez” raporu okuldan ilişik kesilmesi anlamına gelir. “askeri öğrenci olamaz” raporu adayın MSÜ, SUEM, ASEM veya astsubay MYO’da öğrenci olamaması anlamına gelmektedir. Bunun gibi işlemlerde dava sürecinin uzun sürmesi adayın telafi edilemez zararlara uğramasına neden olmaktadır. Dolayısıyla sağlık raporu itiraz iptal davalarında yürütmenin durdurulması talebinde bulunulması gerekir. Bu sayede davada 2-4 ay gibi bir sürede tedbir niteliğinde bir karar alınarak aday okula başlar veya personelin görevle ilişiği kesilmez.
Av. Kubilay REŞBER
