Askeri Personelin Geçici Görevlendirilmesi

Askeri personelin, özellikle TSK ve Jandarma Genel Komutanlığı mensuplarının çalışma düzeni sıkı mevzuat kurallarına bağlanmıştır. Uygulamada sıkça karşılaştığımız geçici görevlendirmeler, personelin aile düzeninden özlük haklarına kadar pek çok alanı etkilemektedir. Bu yazımızda, TSK ve Jandarma personelinin geçici görevlendirilmesinde uyulması gereken esasları inceleyeceğiz.

Askeri hizmet, kamu hizmetinin ayrılmaz bir parçası olup hizmet ihtiyacının öncelikli olması ve sürekliliği esastır. Geçici görevlendirmeler Zaman içinde kamu hizmetinde oluşabilecek değişiklikler ve hizmetin bu değişikliklere göre verimli ve dengeli bir şekilde sunulabilmesi, hizmetin aksamaması için idare gerekli önlemleri almakla yükümlü ve yetkilidir. Bu durumlarda atama yapılamayan veya boşalan kadrolara ek görevlendirme yapılması konusunda İdarenin takdir yetkisi bulunmaktadır. Ancak takdir yetkisinin, mutlak ve sınırsız bir yetki olmadığı, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılması, personelin statü hukukunun korunması gerektiği ve bu yönüyle de yargı denetimine tabi olduğu tartışmasızdır.

Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararlarına göre idarenin “takdir yetkisi” mutlak olmadığı gibi özellikle geçici veya ek görevlendirmelerde (ikiz görev) bazı genel ilkelere uyulması gerekir.

1. Geçici Görevlendirme Fiili Atamaya Dönüşememelidir.

İdare, kamu hizmetini verimli ve dengeli bir şekilde sunulabilmek için boşalan kadroları doldurana kadar geçici görevlendirme yapabilir; ancak bu durum idari hizmetin işleminde bir zafiyet haline gelmemelidir. Dolayısıyla geçici görevlendirme ve ek görevlendirmeler istisnai olarak başvurulacak tedbir niteliğinde uygulamalardır. Görevlendirme geçici bir tedbirdir. İdarenin boş kadroya ehil ve eğitimli personel temin etmek ve atamak yerine mevcut personeli belirsiz süreliğine bu görevde tutması, işlemi “geçici” ve “istisnai” oolmaktan çıkarıp fiilen hukuka aykırı bir atamaya dönüştürür.(Danıştay 2. Dairesi’nin 21/10/2020 tarihli, E:2020/464, K:2020/3070 sayılı kararı)

2. “Hizmet İhtiyacı” Somut ve Gerçekçi Olmalıdır.

İdare, bir personeli başka bir birime görevlendirirken “hizmet ihtiyacını” gerekçe gösterse de, bu görevlendirmenin somut ve gerçekçi olması gerekir. iş yoğunluğu, personel yetersizliği ve rütbe planlaması gibi somut verilerle desteklenmeyen, hatta mevcut planlama çizelgeleriyle çelişen görevlendirmeler hukuka aykırıdır. (Adana Bölge İdare Mahkemesi 1. İDD’nin 09.05.2025 tarihli ve 2025/659 E., 2025/887 K. sayılı kararı)

3. Ek Görevlendirmelerde (İkiz Görev) Yetki ve Usul

Personelin asli görevi uhdesinde kalmak kaydıyla başka bir görevi yürütmesi, her zaman genel atama yönetmeliklerine tabi bir “geçici görevlendirme” sayılmayabilir; ancak yine de kamu yararına uygun olmalıdır. Bir personelin asli kadrosuyla bağı kesilmeden ek görev(ikiz görev) verilmesi amirin hiyerarşik yetkisindedir. Fakat bu yetki, bahse konu göreve atama yapılabilecekken personeli sürekli ek görevde tutmak veya rütbe/kadro uyumsuzluğunu kalıcı hale getirmek için kullanılamaz. (Danıştay 2. Dairesi, 22/06/2021 tarih ve E:2020/467, K:2021/2256)

4. Mevzuatın Aradığı Eğitim, Uzmanlık, Kıdem vb. Nitelik Şartı Gözetilmelidir.

Bir görev için mevzuatın aradığı uzmanlık, eğitim, ehliyet, kıdem gibi nitelikleri sağlamayan personel geçici olarak görevlendirilemez. Örneğin; “gider gerçekleştirme görevlisi” olabilmek için harcama yetkilisine hiyerarşik olarak en yakın üst kademe yöneticisi olma şartı varsa, bu şartı taşımayan bir personele “ikinci görev” olarak bu iş verilemez. İdarenin ekonomik ve verimli kaynak kullanımı iddiası, açık mevzuat hükmünün üzerinde değildir. (İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İDD’nin 12.03.2020 tarihli ve 2019/1248 E., 2020/196 K. sayılı kararı)

“davacının geçici mahiyette olan görevlendirilmeleriyle başlayan süreçte görevlendirmenin geçici bir idari tedbir olmaktan çıkıp sürekli hal alarak fiilen ve akabinde hukuken atama işlemine dönüştüğü, 2012 yılında boşalan ve 2013 yılında davacının görevlendirildiği mutemetlik kadrosuna anılan görevlendirmeden sonra bu konuda ehil personel temini yapılmamasının hukuken kabul edilebilir bir sebebinin bulunmadığı ve bu durumun idarenin işleyişinden kaynaklandığı, esasen davacının kamu görevlisi olarak statü hukukuna tabi olan maaş mutemedi kadrosunda da olmadığı, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygunluk ölçüsünün aşılması suretiyle tesis edilen dava konusu görevlendirme işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle anılan işlemin iptaline”(Danıştay 2. Daire, 22.06.2021 tarihli ve 2020/467 E., 2021/2256 K. sayılı kararı)

A. TSK’da Görev Yapan Subay ve Astsubayların Geçici Görevlendirilmesi

Subay ve Astsubay Atama Yönetmeliğinin 13’üncü maddesi subay ve astsubayların atama ve geçici görevlendirme yetkisinin kimde olduğunu ve süre sınırlarını ortaya koymaktadır. Bakanlık kadro ve kuruluşundaki kurumlar içinde geçici görevlendirmelerde usul şu şekildedir;

• KISA SÜRELİ GÖREVLENDİRME: 3 aya kadar (3 ay dâhil) olan görevlendirmeler, bir yıl içinde toplam 6 ayı aşmamak kaydıyla, en az tümen/tugay seviyesindeki komutan veya eşidi birim amiri tarafından yapılabilir.
• UZUN SÜRELİ GÖREVLENDİRME: 3 aydan 1 yıla kadar olan görevlendirmeler ise Kuvvet Komutanı, Genelkurmay İkinci Başkanı, Millî Savunma Üniversitesi Rektörü veya Personel Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısının onayıyla yapılır.
• Personelin bulunduğu görev yerinde üst veya eşdeğer bir kadroya vekâlet etmesi amacıyla yapılan görevlendirmeler, yine en az tümen/tugay seviyesindeki komutan veya eşidi birim amiri tarafından yapılabilir.

• Bakanlık bünyesindeki farklı kurumlar arasında personel görevlendirilmesi, (Harita Genel Müdürlüğü hariç) Personel Genel Müdürlüğünün uygun görüşü alınarak ilgili Kuvvet Komutanlığı tarafından gerçekleştirilir.
• Genelkurmay Özel Kuvvetler Komutanlığı tarafından yapılacak geçici görevlendirmelerde onay yetkisi Özel Kuvvetler Komutanına aittir. Bu görevlendirmeler:
  • İlgili Kuvvet Komutanlığı ile koordineli yapılır.
  • Her bir görevlendirme en fazla 6 ay olabilir.
  • Toplam süre en fazla 1 yılı geçemez.

Kısacası madde, atama ve görevlendirme yetkisini görevlendirmenin süresine ve niteliğine göre farklı makamlar arasında paylaştırmakta, özellikle geçici görevlendirmelerde 3 ay, 6 ay ve 1 yıl şeklinde önemli süre sınırları öngörmektedir.

B. TSK’da Görev Yapan Uzman Erbaşlar Bakımından Görevlendirme

TSK’da görev yapan uzman erbaşlar temel ve ihtisas eğitimi safhasında Snf.Okl./Snf.Okl. ve Eğt.Mrk.K.lıklarında aldığı branş eğitimine uygun olarak atanırlar. Uzman erbaşlar kadro karşılığı istihdam edilen sözleşmeli statüde personel olduklarından dolayı atandıkları kadro görev yeri dışında zaruri haller haricinde görevlendirilemezler. Ancak hizmetin yürütülmesi ve aksamaması için zorunlu hallerde aşağıdaki esaslara göre görevlendirme yapılabilir.

• Geçici görevlendirme yerine, ihtiyaç varsa öncelikle atama yoluyla çözüm üretilmesi esastır. Kadro yoksa, kadro değişikliği yapılarak ihtiyaç giderilmeye çalışılır. Geçici görevlendirme bu bakımdan son çare olarak uygulanmalıdır.
• Geçici görevlendirmeler, muharip birliklerin personel durumunu olumsuz etkilemeyecek şekilde yapılır.
• Mesleki gelişimleri açısından özellikle genç neşetli personel ikiz görevli dahi olsa idari görevlere görevlendirilmez.
• Görevlendirmelerde personelin yaşı, sağlık durumu ve safahati göz önünde bulundurulur.
• Öncelik, personelin asli görevi devam edecek şekilde ikiz görevli çalıştırılmasıdır.
• Bu mümkün değilse yalnızca kadrosu mevcut ancak boş bulunan görevlere münferit görevlendirme yapılabilir. Bu tür görevlendirmeler gerekçesiyle birlikte Kara Kuvvetleri Komutanlığına bildirilir. Personelin kurs, izin, hastalık, istirahat gibi nedenlerle 3 aydan kısa süreyle görevinden ayrılması halinde yapılan ikiz görevlendirmeler için Kara Kuvvetleri Komutanlığına bildirim yapılmasına gerek yoktur.
• Kara Kuvvetleri Komutanlığı emrine atanan personel (GGU ve tutukluluk nedeniyle emre atananlar hariç), bağlı bulunduğu birlik komutanının takdirine göre görevlendirilir. Yapılan görevlendirme Kara Kuvvetleri Komutanlığına bildirilir.
• Sözleşme yapmaya yetkili makamlar;
  • Garnizon içinde sınıf ve branşına uygun kadrolara en fazla 3 ay görevlendirme yapabilir. Bu görevlendirme Kara Kuvvetleri Komutanlığına bildirilir.
  • 3 aydan uzun görevlendirmelerde ise Kara Kuvvetleri Komutanlığının onayı zorunludur.
• Garnizon Dışı Harekat Görevi kapsamında K.K.K.lığı tarafından yapılan görevlendirmelerde personelin yeni birliğine katılışını müteakip ilgili Birlik Komutanlıkları tarafından gecikmeksizin katılış girişleri gerçekleştirilir ve K.K.K.lığı bilgilendirilir.
• Birlikler tarafından yapılan görevlendirmelerin K.K.K.lığınca takibinin yapılabilmesi maksadıyla görevlendirmeler, kurumsal kullanıcılar tarafından Birlik İçi Görevlendirme Modülü’ne zamanında ve açıklama içerecek şekilde girilerek K.K.K.lığı onayına sunulacaktır. Uygun görülmemesi halinde görevlendirmenin derhal sonlandırılması gerekmektedir.

Harekât nedeniyle görevlendirme Usulü

• Birlik terörle mücadele, asayiş, harekât veya tatbikat görevine çıktığında, birlikte görevli uzman erbaşlar zaten birlikle birlikte görev yapar; bu durum ayrıca geçici görevlendirme sayılmaz. Ancak mevcut personel ihtiyacı karşılamıyorsa sözleşme yapmaya yetkili komutanlık içerisinde öncelikle aynı sınıf ve branştaki uzman erbaşlarla, gerekirse garnizon içi veya dışı geçici görevlendirme yoluyla eksiklik giderilir.

Terörle mücadele kapsamında görevlendirme usulü

Terörle mücadele ve harekât ihtiyaçlarından doğan görevlendirmelerde; 3 aya kadar görevlendirmeler Tümen/Tugay Komutanlıklarınca yapılabilir. 3 ayı aşan ve en fazla 1 yıl sürecek görevlendirmeler ise; ana ast birlik komutanlığının teklifi, Kara Kuvvetleri Komutanlığının onayı ile yapılır. Görevlendirmenin başlangıç ve bitiş tarihleri mutlaka belirlenir. Personel yeni görev yerine başlamadan önce oryantasyon eğitimine tabi tutulur. Aynı usulle Ordu ve Kolordu Komutanlıkları da harekât kapsamında görevlendirme yapabilir.

Yurt dışı geçici görevlendirmelerinde usul

• Yurt dışı geçici görevlendirme yetkisi Kara Kuvvetleri Komutanlığına aittir.
• Yetki devredilmişse, dönüşte tüm belgeler Kara Kuvvetleri Komutanlığına gönderilir.
• Görevlendirme öncesinde personel sağlık muayenesinden geçirilir ve sadece sağlık şartlarını taşıyanlar gönderilir.
• Sözleşmesi yurt dışında sona erecek personel, sözleşme uzatmaya esas “Sınıfında uzman erbaş olur.” sağlık raporunu aldıktan sonra yurt dışı görevine katılır.

C-Jandarma Subay Astsubay ve Uzman Jandarmaların Geçici Görevlendirilmeleri

Jandarma subay, astsubay ve uzman jandarmaların geçici görevlendirilmesinde Jandarma Genel Komutanlığı Subay, Astsubay Ve Uzman Jandarma Atama Yönetmeliği esas alınır.

1. Asıl Görev Yerinde Çalışma Esastır: Jandarma personelinin asıl olarak atandığı kadro görev yerinde çalıştırılması esastır. Geçici görevlendirme, idarenin keyfi bir uygulaması değil; ancak acil ve zorunlu hallerde başvurulabilecek istisnai bir yoldur.

2. İdarenin geçici görevlendirme yetkisi sınırsız değildir. Garnizon değişikliği olsun veya olmasın, her bir geçici görevlendirme süresi en fazla 3 ay olabilir. Bir takvim yılı içerisinde yapılacak toplam görevlendirme süresi ise 6 ayı geçemez. Bu sürelerin aşılması, “geçici” olma niteliğini zedeler ve idari işlemin iptali davasına konu olabilir.

3. İdare, geçici görevlendirme yaparken personelin rütbe ve kıdemine uygun bir pozisyon belirlemek zorundadır. Personelin rütbesinin altında veya onurunu zedeleyecek mahiyetteki görevlendirmeler, hizmet kusuru teşkil edebilir.

4. Görevlendirmenin hukuken geçerli olabilmesi için doğru makam tarafından onaylanması şarttır:

• Asli görevi üzerinde kalarak yapılan görevlendirmelerde asgari İl Jandarma/Alay ve eşidi birlik komutanlıklarının onayı yeterlidir.
• Asli görevi üzerinde olmaksızın yapılacak 3 aya kadar olan görevlendirmelerde, il sınırları içinde İl Jandarma Komutanının teklifi ve Valinin onayı aranır.
• 3 ayı aşan süreler söz konusu olduğunda ise Jandarma Genel Komutanlığının onayı (veya il sınırları içinde Vali onayı) zorunludur.

5.Belirli kadrolar (Kantin Başkanı, Muhasip, Mutemet, Reyon Sorumlusu vb.) için özel bir düzenleme mevcuttur. Bu görevlere seçilen ve emri tebliğ edilen personel, bir yıllığına bu göreve atanmış kabul edilir ve bu durum bir ay içinde Genel Komutanlığa bildirilir.

Sonuç olarak; Jandarma personeli bakımından geçici görevlendirmeler, idarenin takdir yetkisinde görünse de yukarıda belirttiğimiz süre, yetki ve sebep unsurları ile sınırlandırılmıştır. Bu sınırlara uyulmadan yapılan işlemler karşısında personelin idari yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır.

D-Jandarma Uzman Erbaşların Geçici Görevlendirilmeleri

Jandarma Genel Komutanlığında görev yapan uzman erbaşlar için geçici görevlendirilmeleri JGY 51-3 D Jandarma Uzman Erbaş Yönergesine göre yürütülür. Yönergede hizmetin sürekliliği ve hizmet ihtiyacı yanında personelin haklarını koruma amaçlanmıştır.

1. Uzman erbaşlar kadro karşılığı istihdam edilen sözleşmeli statüde personel olduklarından dolayı atandıkları kadro görev yeri dışında zaruri haller haricinde görevlendirilemezler. Bu nedenle, jandarma uzman erbaşların atandıkları kadro görev yerlerinde çalışmaları esastır. Geçici görevlendirmelerde temel amaç, görevde etkinliği artırmak ve o branşta diğer personelin yetişmesine katkı sağlamaktır.

2. İdarenin keyfi kararları görevlendirme gerekçesi olamaz. Mevzuata göre bu işlem ancak idari ve asayiş gibi zaruri hallerde ve hizmet ihtiyacı esas alınarak yapılabilir.

3. Uzman erbaşlar, kadrosu bulunmayan bir görev yerine geçici olarak görevlendirilemezler. Görevlendirme yapılacak yerin personelin branşına, alt branşına, kurslarına ve statüsüne uygun olması zorunludur. Öte yandan personel asli görevi uhdesinde olup olmadığına bakılmaksızın aynı anda birden fazla yere geçici görevlendirilemez.

4. Personelin asli görevi üzerinde kalıyorsa ve hizmet bölgesi değişmiyorsa; en az Karakol Komutanı/Bölük Komutanı/Şube Müdürü tarafından, alay seviyesindeki komutanlığa yazılı bildirim yapılarak görevlendirme yapılabilir. Bu tür görevlendirmelerde personelin asli görevini yerine getirmesi engellenmemelidir.

5. Asli görevi uhdesinde olmadan bir takvim yılı içerisinde yapılacak geçici görevlendirmelerde;

• İl Jandarma Komutanlıklarında il sınırları içerisinde il jandarma komutanının teklifi ve il valisinin onayıyla,
• Birlik, JSGA Başkanlığı, karargâh veya kurum amirliklerinde,
• (a) Toplam 3 aya kadar bir veya birden fazla geçici görevlendirmeler Jandarma Genel Komutanlığına bilgi verilmek suretiyle sözleşme yapmaya yetkili makamın onayıyla,
• (b) Toplamı 3 ayı aşan süreler için ise sözleşme yapmaya yetkili makamın teklifi ve Jandarma Genel Komutanının onayıyla yapılır.

5. Eğer bir görevlendirme, işin kritikliği nedeniyle süreklilik arz etmeye başlarsa, sadece “geçici” olarak kalamaz. Bu durumda personelin branş, alt branş, mesleki kurs ve niteliğine uygun olarak “Uzman Erbaş İntibak Atama Teklif Çizelgesi” hazırlanarak görevlendirme yapılır.

Uzman erbaşların geçici görevlendirme süreçleri, tamamen hizmetin gereklilikleri ve personelin uzmanlık alanları etrafında şekillenmiştir. Bu anlamda hem yurt içi hem de yurt dışı görevlendirmelerde, ilgili yönerge ve maddeler personelin hak kaybı yaşamamasını ve hizmetin aksamamasını amaçlar.

Geçici Görevlendirme İçin İptal Davası Açılabilir mi?

Askeri personelin geçici veya ek (ikiz) görevlendirme işlemlerine karşı iptal davası açılabilir. Bu tür idari işlemleri yargı denetimine tabidir ve hukuka aykırı görüldüğünde iptal edilmektedir. İdarenin, boşalan kadrolara ek görevlendirme yapma konusunda takdir yetkisi bulunsa da; bu yetki mutlak ve sınırsız değildir. İşlemin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygunluğu her zaman yargı denetimine tabidir. İdare, görevlendirmeyi “hizmet ihtiyacına” dayandırmak zorundadır. Eğer somut veriler (olay sayıları, personel planlama çizelgeleri vb.) bu ihtiyacı desteklemiyorsa, işlem sebep ve amaç yönünden hukuka aykırı sayılır ve iptal edilir. Geçici görevlendirme iptali için açılacak olan davanın 60 gün içerisinde yetkili idare mahkemesinde yürütmeyi durdurma talepli olarak açılması gerekir.

Av. Kubilay REŞBER